پایگاه خبری تحلیلی نسیم گیلان

آخرين مطالب

درباره میرزا کوچک‌خان | فداییان جنگل فریادگران آزادی فرهنگي

درباره میرزا کوچک‌خان | فداییان جنگل فریادگران آزادی
  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - تهران- نهضت جنگل از نخستین حرکت‌های ملت ایران در پاسخ به عدم تحقق آرمان‌های انقلاب مشروطه بود که فریاد حق‌طلبی را از گلوی فدائیان جنگل سر داد که پس از هفت‌سال مبارزه و پشت سرگذاشتن فراز و نشیب‌های بسیار با شهادت میرزا کوچک‌خان به پایان رسید.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ دومین سال جنگ جهانی اول در ایران به ویژه در گیلان وقایعی رخ داد که به نهضت جنگل یا انقلاب گیلان معروف شد؛ جنبشی که به وسیله میرزا کوچک خان که مانند همه ایرانیان متعصب از مصائب وارده به کشور و هم میهنانش رنج می برد و به دنبال راه خلاصی از پریشانی و بی سروسامانی بود، رهبری می شد. طبقات فهمیده و روشنفکر از اینکه در یک محیط آشفته ای به سر می بردند و در نهایت ناراحتی، انواع تعدی و بی اعتدالی را تحمل می کردند به ستوه آمده و منتظر فرصتی بودند تا در موقع مناسب با اقدامی دسته جمعی به این اوضاع ناگوار پایان دهند. به همین دلیل هم میرزا کوچک خان در راه تحقق این نیت پیش قدم شد و در محیط مساعد گیلان که مردمی پیشرو و آماده مبارزه داشت به تشکیل کانون مقاومت پرداخت اما با توجه به شرایطی که پیش آمد از نیروهای دولتی شکست خورد و در کوه های خلخال اسیر برف و بوران شد و سرانجام در 11 آذر 1300 خورشیدی به شهادت رسید.
پژوهشگر گروه اطلاع رسانی به مناسبت سالروز شهادت میرزا کوچک خان جنگلی به بررسی زمینه های شکل گیری، روند جنبش جنگل و موافقان و مخالفان آن پرداخته است.

بحران در مشروطه، جنگ جهانی و شکل گیری جنبش جنگل
ملت ایران که پس از استقرار انقلاب مشروطه انتظار رفاه، آزادی و استقلال را داشت با مصائب و مشکلات زیادی مواجه شد که ناشی از حوادث و جریانات داخلی و خارجی بود. در سال های پایانی سده 19میلادی، رقابت میان قدرت های بزرگ که از اوایل این سده آغاز شده بود به اوج خود رسید و مداخلات آنان در کشورهای مستعمره و تحت سلطه افزایش یافت. پس از آغاز دوره صلح مسلح ورود به دسته بندی های بین المللی و تقویت نیروی نظامی در صدر برنامه های قدرت های بزرگ قرار گرفت و در اوایل سده 20 میلادی قرارداد 1907 میان روسیه و انگلیس به منظور حل اختلافات 2 کشور در برخی از مناطق جهان به امضا رسید که درباره ایران نتیجه این قرارداد چیزی جز تقسیم ایران نبود.
با بالا گرفتن اختلاف ها و مناقشه های بین المللی و به دنبال بروز بحران هایی چند، آتش جنگ جهانی اول دنیا را در کام خود فرو برد و در حالی که ایران بی طرفی خود را اعلام کرد، بخش هایی از خاک این سرزمین اشغال و عملاً صحنه کشاکش های دولت های متخاصم شد. در چنین وضعیتی که حکومت در ایران فقط جنبه تشریفاتی داشت و ملت به ستوه آمده بود، افرادی در گوشه و کنار مملکت پیدا شدند تا با مقابله با نفوذ بیگانه و استبداد داخلی، آزادی و استقلال کشور را تأمین کنند. اینان می دیدند که کشور به لحاظ اقتصادی در وضعیت به سامانی قرار ندارد، تسلط بیگانه نیرویی برای دولت مرکزی باقی نگذاشته، خزانه کشور تهی شده و قیمت نان و دیگر مایحتاج به چند برابر رسیده و قحطی، گرسنگی و شیوع بیماری ها باعث شده بود که قسمت هایی از کشور به مناطق غیر مسکونی مبدل شود؛ شرایطی که ابراهیم فخرایی وزیر فرهنگ کابینه جنگل درباره آن آورده است: فقر و بیکاری و مهمتر از همه فقدان امنیت و تجاوز قوی بر ضعیف که به جامعه ایرانی عموماً و به جماعت گیلانی خصوصاً تحمیل شده بود و وجود اغتشاش در جنوب کشور بر اثر دسائس بی انقطاع همسایه جنوبی و تعدیات بی پروای همسایه شمالی جنگلی ها را بر آن داشت که مانند سران ملیون چنین بیندیشند که چنانچه با امکانات موجود کسب قدرت کنند خواهند توانست نه تنها تعدی بیگانه را منکوب و هموطنانشان را از مواجهه با ناراحتی ها نجات بخشند بلکه در تاریخ کشور نیز نقش قهرمانانه ای به عهده بگیرند. چه آنها معتقد بودند بر هر مسلمان پاکدل ایرانی فرض است که وظیفه اش را نسبت به کشور و هموطنانش ادا کند و به تناسب بهره مندیش از اجتماع، خیر و فایده ای به آنها برساند. بدیهی است حصول این منظور جز در سایه سعی و مجاهدت به دست آمدنی نیست. بنابراین همه این عوامل باعث شد تا نهضت ها و قیام هایی از جمله نهضت جنگل، قیام شیخ محمد خیابانی، کلنل محمد تقی پسیان و ... به وقوع بپیوندد.
آغاز و انجام نهضت جنگل
هرج و مرج همه جا را فرا گرفت. دولت جدید ایران؛ یعنی دولت مشروطه به وضع مالی وخیمی دچار شده بود و مجبور به استقراض از دولت های انگلیس و روس شد و بدین ترتیب آزادی و استقلال عمل خود را از دست داد. در چنین شرایطی و در حالی که میرزا کوچک خان، نیرویی را گرد خود جمع کرده بود، قیام خود را از جنگل تولم آغاز کرد و از همان ابتدا، گروه هایی از افراد متعهد و اهل درد جهت مبارزه با استبداد و استعمار و تحقق بخشیدن به اهداف جنبش به نهضت جنگل پیوستند و بدین گونه میرزا و هم فکرانش پس از فراهم شدن زمینه مبارزه علنی با عوامل استعمار و استبداد با صدور بیانیه ای در 16 خرداد 1299 خورشیدی در رشت حکومت جمهوری اعلام کردند.

در چنین شرایطی کودتایی در ایران به وقوع پیوست که رضاخان را به قدرت رساند تا به عنوان نخست وزیر قاجارها و با دستور احمدشاه قاجار رهسپار سرکوب نهضت جنگل شود. حضور نیروهای دولتی در رشت، همکاری روس ها با آنها و خیانت بعضی از یاران میرزا، نهضت جنگل را با شکست روبه رو کرد.
جنبش جنگل که بر پایه احساسات شدید آزادی خواهان و با عنوان پان اسلامیزم بنا شده بود به تدریج و با انعقاد قرارداد 1919 به صورت یک حرکت میهن‌پرستانه شدید بر ضد این قراردادهای استعماری درآمده بود، سرانجام پس از هفت سال مبارزه و با پشت سر گذاشتن فراز و نشیب های بسیار در 11 آذر 1300 خورشیدی با شهادت میرزا کوچک خان به پایان رسید.
موافقان و مخالفان جنبش جنگل
در خصوص میرزا کوچک خان و نهضت جنگل دیدگاه های مختلفی در اسناد و کتاب های تاریخی ارایه شده است و افراد درباره آنها دیدگاه های مختلفی داشته اند که در ادامه به شماری از این گفته ها و نوشته ها اشاره می شود.
احمد کسروی نویسنده کتاب تاریخ مشروطیت ایران ضمن توضیح اینکه از داستان جنگل از نزدیک آگاهی ندارد، می نویسد: جنگلی ها مردان کوتاه بین و ساده ای بیش نبوده و راه روشن برای خود نمی دانسته اند و لذا کارشان نابسامان در آمده است.
ملک الشعرای بهار در کتاب تاریخ احزاب سیاسی خود، می گوید که میرزا کوچک خان قصدش تصرف ایران و ایجاد یک حکومت مرکزی صالح نبوده و به همان ولایتی که در کف داشته بود، قانع بوده است.
آذری نویسنده کتاب تاریخ بیرنگ، رهبر انقلاب جنگل را مردی معرفی می کند که معتقد به قضا و قدر بود و غالب کارها را به استخاره محول می ساخت.
ناظم الاسلام کرمانی مولف کتاب تاریخ بیداری ایرانیان، میرزا کوچک و اعوانش را در ردیف اشرار و غارتگران به شمار می آورد.
سرپرسی سایکس نویسنده کتاب تاریخ ایران، میرزا کوچک خان را عامل سپهدار اعظم نامیده و مدعی است که برگشت میرزا به گیلان به منظور ادامه عمل پرسود؛ یعنی گرفتن ایرانیان ثروتمند و نگاه داشتن آنها برای پرداخت خونبها یا باج سبیل بوده است و می نویسد که حکومت ایران در مقابل این جنبش تقریباً ناتوان بوده و اگر اقدامات بریتانیای کبیر نبود احتمال می رفت سلطنت را منقرض کند.
عباس خلیلی مدیر روزنامه اقدام، جنگلی ها را سرزنش می کند و از اینکه نتوانستند در مقابل انگلیسی ها در تنگه منجیل پایداری کنند و حال آنکه با عده کمتر اما دلیرتر امکان داشت راه را بر انگلیسی ها و روس ها مسدود ساخت.
مهدی ملک زاده نویسنده کتاب انقلاب مشروطیت، میرزا کوچک را به نام یک مجاهد حقیقی و یک فرد مومن به مشروطیت می ستاید و می نویسد: نه فقط سرباز آزاده بود و در راه آزادی می جنگید بلکه یک مبلغ آزادی نیز بود و در هر مورد و مقام از تبلغ مردم به پیروی از حق و عدالت و حقوق انسانیت فروگذار نمی کرد.
عبدالله مستوفی نویسنده تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه معتقد است که میرزا در تمام مدت نهضت جنگل یک قدم برخلاف دیانت و حب وطن برنداشته و حتی در مواقعی که کابینه های صالح روی کار می آمده خود را از تماس با دولتیان برکنار می گرفته است. همچنین مورخ الدوله سپهر در کتاب ایران در جنگ بزرگ، میرزا را یک مرد روشنفکر مذهبی نامیده و می نویسد که او یک میهن پرست واقعی بود.
برچسب‌ها
رشت ملک الشعرای بهار احمد شاه قاجار جنگ جهانی دوم تاریخ گیلان


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

ارسال کارت دعوت از صدا و سیما برای داریوش و گوگوش! + عکس

واکنش نفیسه روشن به افشاگری زهرا امیرابراهیمی + عکس

درباره زهرا امیرابراهیمی، با یک خجالت دسته جمعی + عکس

گران ترین و ارزان ترین کنسرت های پاییز و زمستان 98 + عکس

معرفی سریال پرحاشیه "مسیح" 2020 Messiah + عکس

پلنگ گیلان بر پرده سینمای پایتخت

وارش؛ از فقدان توجه تا زود داوری

گریم دهه شصتی ماهور الوند در "عنکبوت" + عکس

حضور حرفه ای ترین ها در "جایی برای فرشته ها نیست" + عکس

عکس‌های نایاب قدیمی از هنرمندان و چهره‌های معروف (3)

اظهارنظر جنجالی محمدرضا حیاتی درباره خوانندگان پیش از انقلاب !

واکنش احسان علیخانی به دستمزد بالای عصرجدیدی ها!

انسان و بازتاب جهان بیرونی در عکسهای نگارخانه ایماژ

شهدای مدافع حرم الگوی فداکاری برای نسل جوان هستند

افشاگری زهرا امیرابراهیمی درباره لو رفتن فیلم خصوصی اش + عکس

موزه مشاهیر در گیلان تاسیس می شود

چگونه آنجلینا جولی به شیطان تبدیل شد؟ + عکس مراحل گریم

نمایش فیلم‌های جشنواره رشد برای دانش‌آموزان آستارا

دیدار نجدی با دوستداران بر کشتی میرزا کوچک

برترین فیلمهای تاریخ سینما با موضوع کریسمس

آزار جنسی مجری زن جنجالی شد!

چرا لیلا حاتمی "شهرزاد" شد؟ + عکس

بازیگر مرد هزارچهره درگذشت

دوتار خراسان به ثبت جهانی رسید

فروغ فرخزاد در میان برترین کارگردانان زن تاریخ سینما + عکس

بدترین فیلم های سینمایی 2019

مستند احسان علیخانی در جشنواره سینما حقیقت + عکس

سیمین غانم و هنرمندان عرصه موسیقی در مراسم تشییع پیکر تورج شعبانخانی + تصاویر

بهروز وثوقی، آلن دلون را کشت و پشیمان شد! + عکس

اعتراض شارلیز ترون و آلما هال به گلدون گلوب 2020

فراخوان تولید محتوای دینی در فضای مجازی

افتتاح کتابخانه عمومی چوبر تالش در دهه فجر امسال

شاعر پیشکسوت آستارا درگذشت

شب آرام رضا رشیدپور در تلویزیون! + عکس

رضا کیانیان در "دست انداز" کمال تبریزی + عکس

از بیانسه تا جنیفر لارنس: چهره سلبریتی ها در نقاشی های کلاسیک! + تصاویر

پخش دورهمی در شب یلدا، شایعه یا واقعیت؟ + عکس

شکایت الهام حمیدی از یک شبکه اینترنتی + عکس

"نقی معمولی" پایتخت در انتخابات بهارستان چه می کند؟! + عکس

نامزدهای گلدن گلوب 2020 معرفی شدند

کشتار اوژن یونسکو بر صحنه تئاتر رشت

سکانس های ماندگار فیلم های 2019 + عکس

220 بنای تاریخی گیلان در تملک دستگاه های دولتی است

خواننده "بهار بهار" درگذشت + بیوگرافی و علت فوت

اثر هنری 120 هزار دلاری خورده شد! + عکس

فراخوان اعلام کاندیداتوری در انتخابات هیئت رئیسه انجمن هنرهای نمایشی گیلان

کاوه آفاق و بهاره رهنما در نمایش "راه پله" + عکس

اکران 54 فیلم جشنواره بین المللی رشد در مدارس گیلان

پای دختران تیم هاکی به جشنواره بین المللی مستند باز شد! + عکس

چه سریال هایی برای نوروز 99 ساخته می شوند؟ + عکس