نسیم گیلان

آخرين مطالب

شاعر شدن انسان به قلم «بیژن نجدی» مقالات

شاعر شدن انسان به قلم «بیژن نجدی»
  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - ایسنا / «شعر به عنوان «سومین درک» از آن‌چنان رنجی زاییده می‌شود که شاعر را هنگام شعر گفتن، از هر دو آزاد می‌کند: هم از فرم و هم از محتوا.»
بیژن نجدی، شاعر و داستان‌نویس در جستاری درباره شعر با عنوان «سومین درک انسان» نوشته است: «اولین درک انسان از آتش، دست زدن به آن و سوختن است یعنی احساس سوختن با تماس مستقیم. مرحله بعد درک از آتش آگاهی است نسبت به تجربه قبلی. یعنی ما آتش را می‌بینیم و بی آن‌که به آن دست بزنیم، می‌دانیم که می‌سوزاند. مرحله سوم درک آتش «شعر» است. یعنی اگر بتوانید بی‌آن‌که آتش در حضورتان باشد، با تفکر به آن، در نوک انگشتان‌تان چنان سوزشی احساس کنید که ناگزیر شوید دست‌های‌تان را زیر شیر آب بگیرید، به یک لحظه شاعرانه از حیات، بی‌یاوری کلمات دست یافته‌اید.
حالا می‌توانید این درک سوم را تعمیم دهید از آتش به رنج دیگران، به تاریخ سرزمین‌تان، به کشتار در فلسطین، به آزادی، به تدفین‌های دسته‌جمعی در هرزگوین…تا این‌جا شعر نیازمند «کلمه» نیست، متعالی‌ترین شکل از شرافتمندانه‌ترین رنج انسان است.
مطالعه آثار حیات و بررسی رویاها، کابوس‌های انسان غارنشین، و روانکاوی طرح و شکل‌های کنده‌شده بر سنگ ثابت می‌کند حتی پیش از پیدایش خط و زبان، بشر هر سه مرحله درک را تجربه کرده است.
نقش‌هایی روی سنگ که انسانی را با بال‌های پرندگان بر پشت و پاهای گوزن و نیمرخ انسانی نشان می‌دهد، عینیتی است از همان درک سوم.
مگر رنج و عشق زاییده خط و کلمات است که بنیان شعر بر واژه باشد؟ آیا میزان درک از خداوند متکی است به این که نوشتن کلمه «خداوند» را یاد گرفته باشیم؟
اما بسیار طبیعی است که بعد از تکامل زبان و پیدایش خط، انسان تلاش کرده باشد که آن «سومین درک» را بنویسد. از این‌جا به بعد است که دیگر شعر ظاهراً مستقل از زمان نیست. یعنی شعر به کمک «کلمه» عینیتش را به ثبوت می‌رساند.
به زبان ساده‌تر اصولاً هر نوع درک از پستی‌ها و زیبایی‌ها الزاماً نیازمند واژه نیست، ولی با واژه می‌توان به درک، ساختمان داد.
فرم و محتوا بحثی فلسفی و آکادمیک است، ربطی به شعر ندارد یا لااقل به لحظه سرودن شعر ارتباط ندارد.
دو نوع نگرش در همه هست. شاید در بعضی از شاعران هم باشد.
عده‌ای با تفکر استقرایی به اطراف‌شان نگاه می‌کنند و می‌خواهند با شناسایی جزء و تجزیه و تحلیل جزء به جزء به دریافتی از کل برسند و عده‌ای هم قیاسی می‌اندیشند.
یک حکم کلی را قبول می‌کنند و یا آن را ثابت می‌کنند، و بعد آن را برای هر جزء قبول دارند.
هر دو شیوه از ارزش‌های علمی برخوردار است، شعر به عنوان «سومین درک» از آن‌چنان رنجی زاییده می‌شود که شاعر را هنگام شعر گفتن، از هر دو آزاد می‌کند: هم از فرم و هم از محتوا.
هستند شاعرانی که معتقدند فرم، تجلی شعر است که به نظر من فرم‌گرایی فقط نوعی از اندیشیدن است؛ که با نگاه کردن به یک سیب می‌خواهند به دریافتی از طعم و بوی آن برسند، به کمک واژه می‌خواهند به «حس و درک» راه یابند. هیچ اشکالی هم ندارد ولی به نظر من این با «جوهر شناخت» تعارض دارد.
با این همه کسی نمی‌تواند مانع تلاش این گروه بشود.
حجم در تعریف هندسی خود دارای ابعاد است، پس درون و بیرون دارد. حال آن‌که فضا این‌طور نیست. هر نقطه از فضا درون و بیرون است. یعنی هر نقطه آن می‌تواند در یک لحظه هم درون باشد و هم بیرون.
شعر حجم، به نظر رؤیایی یکی از سرشناس‌ترین شاعران شعر حجم، فراگریختگی از طول و عرض و ارتفاع و شناور شدن در انقباض و انبساط روح هستی است که شاعر به «کمک کلمات» خودش را در جریان آن قرار می‌دهد.
نوعی نگاه به طبیعت و اشیا و کلمات است که به اعتبار کشف فرم و شناختن استعداد واژه، در تبیین درون و بیرون، می‌خواهد از حجم بگریزد.
شعر فضایی رؤیایی، بیرون رفتن از حجم است، نه ماندن در آن، یاری گرفتن از فضاهای پنهان کلمات است که اولین نتیجه آن فراموش شدن انسان است.
این است که شما در اشعار شاعران حجم خصوصاً رویایی، نه تاریخ را می‌بینید نه هویت تاریخی را.
با این همه، شعر رؤیایی سرشار از اشتیاق برای شناخت است. ولی چون او در مانیفست شعر فضایش، قادر به انتقال سوز و ساز مشتاقانه‌اش نیست، طرفدارانش را به سویی می‌فرستد و خودش به سویی دیگر می‌رود و این به اعتقاد من نوعی بحران در شعر است ولی نباید از آن هراس داشت.
بحران واقعی زمانی در شعر به وجود می‌آید که چشم و گوش و ذهن مردم، فقط به یک نوع شعر خو بگیرد.
بحران همان بود که سال‌های پیش از انقلاب داشتیم، که عده‌ای به سبب دیدگاه مارکسیستی خودشان سپهری را شاعر نمی‌دانستند.
بحران این است که به بهانه مدرنیسم، اشعار استوار بر مبنای اعتقادی و عرفانی در جامعه‌ای نفی شود، فرهنگ هر جامعه برآیند رفتارهای اجتماعی است. اگر این رفتارها به نوعی خاص محدود شود بحران به وجود می‌آید.
اصلاً بستر هنر آزادی است و هیچ‌ کس نباید و نمی‌تواند به دلیل علاقه‌اش به شعر سپید ارزش غزل‌سرایان و یا شعر آرمان‌گرای بعد از انقلاب را نادیده بگیرد.
با این همه نمی‌دانم شعر چیست و شعر خوب کدام است.
من برای دوست داشتن یک شعر خوب هیچ دلیلی ندارم. همان‌طور که بدون دست‌زدن به آتش در نوک انگشتان احساس سوزش می‌کنم. باور کنید نه شاعرم، نه داستان‌نویس، فقط ادبیات سرزمینم را بسیار دوست می‌دارم.»


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

تست مقاومت گلکسی نوت 20 در مقابل گلکسی نوت 20 اولترا

گوشی تاشدنی شیائومی در پتنتی جدید ظاهر شد

فروش پلی استیشن 5 سونی از مرز 200 میلیون خواهد گذشت

«استاد محجوب»، ادبیات عامیانه ایران را جاودان کرد

جلسه انتخاب شهردار رشت به روز دیگر موکول شد

کشف عتیقه‌های دوره قاجار در سیاهکل

تراشه اگزینوس 1000 سریع‌تر از اسنپدراگون 875 خواهد بود؟

گوگل قصد دارد مرورگر کروم را از سیستم‌عامل کروم مستقل کند

گوشی اوپو Reno4 SE با تکنولوژی شارژ سریع معرفی شد

جزئیات تلخ مرگ 3 دختر خردسال بر اثر مصرف قرص برنج

شعر خوانی پاییزی محمد صالح علاء

نگاهی به یکی از افسانه‌های قدیمی ناظم حکمت برای کودکان

داستان شب/ دمشق؛ شهر عشق- قسمت یازدهم

ADATA از سریع‌ترین حافظه SSD جهان رونمایی کرد

قابلیت‌‌های نمایشگر دوگانه سرفیس Duo از زبان مایکروسافت

سنگاپور ربات آزماینده کرونا را توسعه می‌دهد

دستور تخلیه برخی منازل در تالش؛ بارش 300 میلیمتر باران در منطقه ثبت شد

جنگ در شعر سیدحسن حسینی

200 واحد مسکونی روستایی در سیل تالش دچار آبگرفتگی شد

آمریکا، وزارت دفاع ایران را تحریم کرد

نمایش دفاع مقدس در قلب فرهنگی پایتخت

ارجاع 41 پرونده تخلف اقتصادی به تعزیرات حکومتی آستارا

گربه بهنوش طباطبایی، عامل توقیف یک نمایش شد؟!+ عکس و واکنش خانم بازیگر

گوشی ریلمیC17 به قیمت 187 دلار رسما معرفی شد

آیفون 5٫4 اینچی احتمالا آیفون 12 مینی نام دارد

انتشار رندر ویدیویی آیفون 12 پرو

امکان تجربه رایگان بازی ‌های پلی ‌استیشن 5 با خرید نسخه پلی استیشن 4 آنها

AMD مجوز همکاری با هواوی را دریافت کرد

گوشی LG K71 با پشتیبانی از قلم استایلوس رسما ارایه شد

اگر به دنبال معنای حقیقی زندگی هستید این 4 کتاب را مطالعه کنید

درختکاری سیاست دولت در حمایت از صنایع وابسته به چوب است

خیران 20 میلیارد ریال برای تکمیل بقعه امام‌زادگان آستارا کمک کردند

جلسه انتخاب شهردار رشت به حد نصاب نرسید

بخش اعظمی از مشکل قطعی آب، برق و گاز تالش تا امشب رفع می‌شود

عده ای ناخواسته در تلاشند شهرداری را از عملگرایی به شعارزدگی سوق دهند

شاعرانه/ "پاییز می رسد که مرا مبتلا کند" از علیرضا بدیع

اهدای جهیزیه به نوعروسان نیازمند در شهرستان فومن

نهاد شفافیت در تهران تأسیس شود

چگونه ادبیات به تاریخ شکل داد؟

استاندار گیلان: آسیب‌دیدگان از سیلاب در تالش حمایت می‌شوند

یک سرفیس ناشناخته مایکروسافت در گیک‌بنچ رویت شد

تصاویر احتمالی از گوشی که هیچ‌وقت به مرحله تولید نرسید

نیمی از آیپدهای 2021 نمایشگر mini-LED خواهند داشت

مایکروسافت شرکت بتسدا و تمامی بازی های آن را خریداری کرد

تاریخ رونمایی وان‌پلاس 8T مشخص شد

رمان «فردریک بکمن» پرفروش شد

تازه‌های نشر/ معرکه جنگ با داعش به روایت «اجاره‌نشین خیابان الامین»

تجلیل از کارکنان ایثارگر شاغل در منطقه9

برآورد اولیه 170 میلیارد تومانی از سیل تالش

نماینده مهاباد: شأن جوانان ما بار 200 کیلویی‌ است؟