نسیم گیلان

آخرين مطالب

نخستین های طهران/20

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند شهرداری تهران

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند
  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - نخستین بانک مدرن ایران توسط بارون جولیوس دو رویترز در شمال شرق میدان توپخانه مجلس در سال 1266شمسی رسما کار خود را آغاز کرد.

لرد انگلیسی وقتی پای ورقه امتیازنامه پر سود بهره‌برداری 60 ساله از معادن ایرانی را امضا کرد؛ ضمانت داد دریای خزر را با ماشین دودی به خلیج‌فارس متصل کند، گمرگ ایران را سر و سامان دهد و برای چاپ پول کاغذی بانکی را راه بیاندازد. قول و قراری که با اعتراض مردم لغو شد و تنها چیزی که باقی ماند ساختمانی در شمال شرق میدان توپخانه باقی ماند که نه تنها اولین بانک ایران شد که با سرمایه چهل هزار لیره وثیقه خسارت لغو امتیاز رویترز نخستین اسکناس ایران را منتشر کرد. عمارتی که حالا در روزگار ما قدیمی‌ترین قطعه و تنها یادگار دوران گذشته قدیمی‌ترین میدان پایتخت میدان امام خمینی (ره) است. ساختمانی با قدمت بیش از 80 سال که بخشی از آن به عنوان شعبه بانک تجارت فعالیت می‌کند.بانک شاهی اولین بانک ایرانی بود که در میدان توپخانه در قلب تهران شروع به فعالیت کرد.
تا پیش از تاسیس این بانک در دوران ناصرالدین‌شاه این صرافان عمده بودند که کاری را می‌کردند که بانک‌های امروز در شهرها انجام می‌دهند. صرافانی که بیش از 3000 سال امور تجاری را تسهیل می‌دادند. با این که نخستین پول کاغذی جهان در ایران با نام چاو در تبریز در زمان ایلخانان رایج شد اما تا زمان تاسیس همین بانک شاهی در میدان توپخانه سکه طلایی و نقره‌ای در معاملات در ایران رایج بود. چند صراف مشهور هم بودند که در ازای دریافت سکه‌های زیاد ورقه‌هایی را به عنوان برات انتقال پول را به دست می‌گرفتند. اما همین ضرب سکه هم با مشکلات زیادی رو به رو بود؛ مهمترین مشکل نبود یک ضرابخانه مرکزی در پایتخت بود.
گسترش تجارت با فرنگستان و سایر کشورها باعث شد تا گروهی از همین صرافان به فکر تاسیس بانکی شبیه آن چه در اروپا وجود داشت بیافتند. پیشنهاد راه اندازی بانک ملی ایران را برای نخستین بار حاج محمد حسن خان امین‌الضرب صراف و تاجر شناخته شده در نامه‌ای مفصل به ناصرالدین شاه داد و به او پیشنهاد کرد این بانک را با سرمایه مشترک ملت و دولت راه‌اندازی کند. اما ناصرالدین‌شاه به این درخواست توجهی نشان نداد. اما از آن جا که مرغ همسایه غاز است هنوز چندسالی از این پیشنهاد نگذشته بود که در سال 1266 شمسی در آخرین سال‌های سلطنت ناصرالدین شاه توسط شعبه شرکت هند شرقی در تهران این بانک راه‌اندازی شد. انگلیسی‌ها که برای گسترش تجارت خود در سرزمین‌های استعماری خود به دنبال راه‌اندازی بنگاه‌های مالی بودند امتیاز این بانک را از شاه گرفتند و با سرمایه قابل ملاحظه‌ای بانک را راه‌اندازی کردند. آن‌ها زمینی نسبتا بزرگ را در شرق میدان توپخانه انتخاب کردند و ساختمان بانک خود را با نام بانک جدید شرق ساختند. یک سال بعد بارون جولیوس رویترز که قبل از این امتیاز همه معادن ایران را از شاه گرفته بود توانست انحصار تاسیس بانک شاهی را به مدت شصت سال بگیرد. این امتیازنامه شامل حق انحصاری نشر اسکناس و معافیت از مالیات بود. رویترز همچنین زمین معتلق به بانک شاهی را هم خرید. سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه، چهار میلیون لیره انگلیسی به صورت سهام با نام و بی نام تعیین شد که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت.
در 1308 سرمایه گذاران این بانک خارجی تصمیم گرفتند تا ساختمان جدیدی به جای ساختمان قدیمی بسازند. کلنگ ساختمان جدید که همین ساختمان امروزی است در 19 دی ماه 1308 با حضور وزیران و نمایندگان کشورهای خارجی زده شد و ساخت عمارت جدید آغاز شد. مانند بسیاری از ساختمان‌های دوران پهلوی اول طراحی و ساخت این بنا را معماری ارمنی یعنی مارکار گلستیانس برعهده گرفت. ساخت این بنا حدود دویست و پنجاه هزار تومان هزینه برد. گلستیانس که همان زمان در حال اجرای طرح نیکلای مارکف برای ساخت پست‌خانه مرکزی تهران بود طراحی منحصر بفردی را در این بنا پیاده کرد که براساس اصول معماری ایرانی در دوران اوج بود. او ستون‌های بلندی را در فضای داخل بانک طراحی کرد که با دوره‌های تیزه‌دار و بهره‌گیری از چوب در پوشش سقف وامدار معماری دوره هخامنشی بود که از دید طراح آن یکی از دوران‌های پر رونق اقتصادی تاریخ ایران به شمار می‌رفت. گلستیانس برای این بنای جدید طرح سردری بسیار زیبا را در نظر گرفته بود که با نظارت خودش در کارگاه مهمترین کاشی‌ساز تهران یعنی استاد حسین کاشی‌پز انجام شد. نام بانک شاهی البته بعد از چند وقت روی کاشی‌های آن به بانک ایران و انگلیس خاورمیانه تغییر یافت. در سال 1331 که اجاره آن به پایان رسید این بانک به بانک بازرگانی واگذار شد و شعبه ایرانی بانک خاورمیانه به شرق دور منتقل شد. بانکی معتبر که با عنوان اختصاری HSBC همچنان یکی از مهمترین بانک‌های جهان است. اما این پایان ساختمان نخستین بانک ایران نبود که بعد از انقلاب اسلامی به بانک تجارت منتقل شد و هنوز یکی از دیدنی‌های تهران است.
پژوهشگر: فرزانه ابراهیم زاده


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

21درصد جرائم کشور در تهران رخ می‌دهد

نحوه دورکاری 50درصد کارکنان ابلاغ شد

رایزن 5 5600X تمام پردازنده‌های اینتل را پشت سر گذاشت

عینک واقعیت مجازی هواوی GDOF برای گیمرها معرفی شد

اهداف محتوایی شبکه ملی اطلاعات چیست؟

سامسونگ عزادار شد

ورود سامانه بارشی به گیلان/ دمای هوا 3 تا 6 درجه کاهش می یابد

چهار پایگاه انتقال خون گیلان امروز برای خونگیری فعال است

عرضه مرغ بیش از قیمت مصوب در گیلان تخلف است

رنج "یاقوتی انبوه" در فقر بسته‌بندی‌های شیک

جزئیات گفتگوی نسرین ستوده با مسئولان قضایی

بایدن به آمریکایی‌ها وعده واکسن رایگان کرونا داد

آخرین قیمت انواع تلفن همراه در بازار

مایکروسافت امنیت سیستم‌های هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد

بررسی تاریخی جریان طیر مشوی

مرکز تحقیقاتی منطقه فسیلی مراغه به زودی تکمیل می شود

سند مالکیت 100 موقوفه در گیلان اخذ شد

مجموعه ورزشی در محلات کم برخوردار رشت ساخته می شود

اولین نشانه‌ها از هدست واقعیت افزوده اپل و استفاده از پنل‌های microLED سونی

شارژر MagSafe اپل نشانه‌ای برای معرفی آیفون‌های بدون پورت شارژ

یکی از قابلیت‌های Xperia 5 II در کالبدشکافی مشخص شد

ایسر از Spin 513 به عنوان اولین کروم بوک تبدیل شدنی رونمایی کرد

استقبال از ربات‌های پیتزاپز در دوران همه‌گیری کرونا

مقایسه گلکسی نوت 20 با گلکسی S20 FE

سامسونگ گلکسی S21 و 5 دانستنی جدید که این هفته درباره آن شنیدیم

پشت لطیفه‌ها و داستان‌های ملانصرالدین نکته‌های جذاب و آموزنده‌ای است

شاعرانه/ گر عقل پشت حرف دل اما نمیگذاشت

بخشی از کتاب/همه چیز تنها نوعی توهم است

تفاهم نامه همکاری بین سازمان جهاد دانشگاهی گیلان و بهزیستی

نزاع دسته‌جمعی عروسی را به عزا تبدیل کرد

روحانی: مناطق پرخطر محدودتر می‌شوند

جدول پخش مدرسه تلویزیونی یکشنبه 4 آبان در تمام مقاطع تحصیلی

ترامپ رای خود را به صندوق انداخت

تصویری از بسته‌بندی ایکس باکس سری اس منتشر شد

لپ‌تاپ گیمینگ لنوو با پردازنده سری 4000 رایزن معرفی شد

کایرین 9000 هواوی یکی از قدرتمندترین پردازنده‌های جهان است

فیسبوک در آستانه متهم شدن به نقض قوانین ضد انحصاری

آموزش غیرفعال کردن بیکسبی در گوشی‌های سامسونگ

مصوبه تعیین تکلیف تجهیزات استخراج رمزارز اصلاح شد

احتمال ساخت دانگل برای استریم ایکس‌کلاد روی تلویزیون

دستور آذری جهرمی‌ برای رفع‌ نقص‌ پوشش‌ اینترنت‌ در‌ گیلان

دو خط کتاب/هیچ‌وقت نمی‌توانی چیزی را که قرار است از دست بدهی نگه داری

ناشران برای خلق نیاز در بازار کتاب همیشه باید با مردم در ارتباط باشند

مصاحبه استیو تولتز با دست‌اندرکاران جایزه بوکر

بخشی از کتاب/ من همیشه آرزو داشتم که توی بیابونا کار کنم

برگزاری دوره آموزشی مجازی قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی

اجرای عملیات به زراعی فضاهای سبز شهری در منطقه 2

کشف بیش از 10تن شیشه در کشور

انسولین قلمی ارزان می‌ شود

واکنش به اهانت به ساحت پیامبر (ص) در فرانسه