پایگاه خبری تحلیلی نسیم گیلان

آخرين مطالب

آیا نام سریال «پایتخت» اشکال دارد؟ مقالات

  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - آیا نام سریال «پایتخت» اشکال دارد؟
سایز متن الف الف
لینک کوتاه در کلیبرد کپی شد! http://akhr.ir/6192819
٠
٠
عصر ایران / متن پیش رو در عصر ایران منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست
مهرداد خدیر/ تیتر خبر «انتقاد مدیر مسؤول روزنامۀ جمهوری اسلامی» از نام «سریال پایتخت» را که دیدم، پنداشتم به این خاطر خُرده گرفته‌اند که داستان آن دیگر مانند فصل اول (نوروز 1390‌) نیست که چون جمعی از اهالی شیرگاه یا علی آباد مازندران به تهران سفر کرده و گرفتار مسایل و مصایبی شده بودند، نام آن «پایتخت» بود و در فصل‌های بعد ماجراهای دیگر پیش آمده که ربطی به پایتخت و پایتخت‌نشینی ندارد.
اما نوشتۀ آقای مسیح مهاجری را که خواندم، دیدم به کارگیری خود کلمه «پایتخت» را 41 سال پس از سقوط پادشاهی نادرست می‌داند.
البته همین که روزنامۀ جمهوری اسلامی در این روزهای تعطیل منتشر می‌شود و سرمقاله دارد قابل ستایش است. چون روزنامه‌های چاپی در روزگار رسانه های برخط هم اسناد مکتوب و ماندگار تاریخ معاصرند و هر روزنامه هویت خود را دارد.
ایشان نوشته است: «هنوز جوابی برای این سؤال یافت نشده که بعد از سرنگونی رژیم شاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی مگر باز هم در ایران، تختِ شاهی داریم که نام این مجموعه را "پایتخت" گذاشته‌اند؟»
آری، واژۀ «پایتخت» در واقع «پای‌تخت» است و منظور از تخت، هم طبعا تختِ سلطنت. از این رو به مرکز قدرت سیاسی که از سلطنت و تخت او به مثابه قدرت ناشی می‌شود، پای‌تخت گفته می‌شده است.
اصطلاحاً نیز می گفتند فلان فرد در فلان تاریخ «به تخت نشست» یا «از تخت افتاد». پس در این که تخت، نماد سلطنت بوده تردیدی نیست.
مشهورترین مثال‌ها هم تخت‌جمشید و تخت‌طاووس و از این رو نام این دو خیابان بعد از انقلاب به «طالقانی» و «مطهری» تغییر کرد و نیز نام «جام تخت جمشید» و عجیب این که اوایل انقلاب آدمی رییس سازمان ورزش شده بود که با کلمۀ «جام» هم مشکل داشت. (مصطفی داوودی) و چندی نمی‌گفتند جام و می‌گفتند بزرگداشت!
البته «پایتخت» اصطلاحی کهن نیست. کما این‌که پیش‌تر در ایران، از کلماتی چون «دارالخلافه» و « دارالسلطنه» و در عثمانی هم از واژۀ «آستانه» استفاده می‌شده است.
«آستانه» در واقع همان استانبول بوده که خلیفه در آن بر تخت می‌نشسته و هنوز در آسیای میانه رایج است. چندان که در قزاقستان نیز نام پایتخت تازه‌ساز خود را «آستانه» گذاشته‌اند.
پیش از پیروزی انقلاب، «غلامرضا نیک‌پی» شهردار تهران گزارش عملکرد شهرداری با عنوان «نامه به همشهری» را به صورت«شهردار پایتخت» امضا می کرد. خود «شهرداری» هم کلمۀ جدیدی بود به جای بلدیه و احتسابیه.
اگر پایتخت ربطی به شاه و شاهی نداشت، اولین شهردار تهران، بعد از پیروزی انقلاب (محمد توسلی دبیر‌کل کنونی نهضت آزادی) از همان عنوان استفاده می‌کرد و نمی‌گفت: شهردار تهران.
با این حال باید در نظر داشت، تخت، الزاما نماد سلطنت نیست و منظور «قدرت سیاسی» است و تسامحاً می‌توان گفت در جمهوری هم تخت هست منتها نشسته بر تخت با رأی مردم انتخاب می‌شود و دوره ای و قابل جابه جایی است نه این که یک نفر و به صرف ارث بردن بر تخت بنشیند و دیگری به ارث ببرد.
یا اصطلاح «پاتختی» که به مراسم زنانۀ فردای عروسی گفته می شود به تخت سلطنت اطلاق نمی‌شود. هر چند در این فقره گویا خود تخت مدنظر است!
باری، با سقوط رژیم شاهنشاهی شماری از کلمات بلاتکلیف شدند و در ایین میان پایتخت، تنها نبود.
تکلیف کلماتی چون «شاه» و « تاج» هم روشن نبود. در حالی که مردم تنها به سلطان نمی گفتند شاه و مثلا هنوز می‌گوییم شاه عبدالعظیم یا شاهچراغ.
با این حال مقرر شد به جای «شاه داماد» گفته شود «آقا داماد» و بعدتر باذوقی پیدا شد و گفت: ماه داماد!
تاج، هم به همین سرنوشت دچار شد. نام خیابان تاج و پل تاج شد ستارخان و باشگاه تاج شد استقلال. در حالی که تاج به معنی افسر و دیهیم تنها در تاج سلطانی خلاصه نمی شود و تاج خروس هم داریم!
مشهورتر از همه البته «تاج سلطانی» است. چندان که حافظ در بیت زیبا چه از حیث موسیقی کلمات ( حروف "ج" و "ک" ) و چه معنی می گوید:
شکوهِ تاج سلطانی که بیم جان در او درج است
کلاهی دل‌کش است اما به ترک سر نمی‌ارزد!
بامزه تر از همه این که، نام باشگاه تغییر یافت و فوتبال ایران بی تاج شد اما سال‌های سال نیابت و بعد ریاست فدراسیون فوتبال ایران با آقایی به اسم «تاج» بوده است!
این در حالی است که از القاب امام چهارم و بعد از زین‌العابدین و سید‌الساجدین، تاج‌البکایین است. یعنی سرورِ بسیار گریه‌کنندگان و شاید به همین خاطر نام‌های خانوادگی «تاج» و « تاج‌زاده» و «تاج گردون»، باقی ماندند. تازه تاج را حفظ نکنیم تاج محل چه می‌شود که نقطه پیوند فرهنگی ما با هند است؟
پایتخت هم بلاتکلیف است و نمی‌دانی تهران، همچنان پایتخت است یا نه. اما مگر حکومت آمریکا و فرانسه هم سلطنتی است که واشینگتن و پاریس را به عنوان پایتخت آنها می‌شناسیم؟
در ادبیات رسمی البته واژه «پایتخت» به کار نمی‌رود و به جای آن می‌گویند «مرکز». منتها کلمۀ «مرکز» اختصاصی نیست و تفاوت تهران با مراکز30 استان دیگر را نمی رساند. تازه استان مرکزی هم داریم که مرکز آن اراک است و واژه مرکز برای مراکز تجاری یا تفریحی و موارد دیگر هم به کار می رود و در بادی امر مفهوم پایتخت را به ذهن، متبادر نمی سازد.
به لحاظ زبان شناختی می توان گفت «پایتخت» دیگر «پای تخت» نیست و برای خود هویت تازه ای پیدا کرده است.
از حیث سیاسی اما دغدغۀ مدیر روزنامۀ جمهوری اسلامی در بازتولید مفاهیم نظام سلطنتی را می توان محترم شمرد و درک کرد.
منتها آیا بهتر نیست این دغدغه ها در زمینه های دیگرهم بروز کند مثلا در قبال اراده ای که می خواهد مجمع تشخیص مصلحت نظام را به مجلس سنا تبدیل کند؟
تا جایی که حتی یک بار آیت‌الله هاشمی شاهرودی به صراحت بر زبان آورده بود در حالی که امام خمینی پس از تذکر مرحوم مفتح و در پایان نطق 12 بهمن 1357 در بهشت زهرا گفت: « مجلس سنا چیز مزخرفی است. همیشه بوده. منظور من از مجلس سنا مجلس مؤسسان بود.»
دیگر این که آنچه در این شب ها می بینیم فصل ششم «پایتخت» است حال آن که چنین دغدغه ای به قاعده باید 9 سال قبل و نوروز 1390 مطرح می شد نه حالا و پس از 9 سال که این نام جا افتاده و برند شده است.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

نصب و اجرای ویندوز 10 با تنها «192 مگابایت» حافظه رم!

آمار نگران‌کننده قربانیان مشروبات تقلبی در ایران

کرونا؛ نعمت یا مصیبت؟!

تصمیم‌های متعدد و نادرست

اهدا ٤٠٠ میلیون ریال از سوی خیرین به بیمارستان رودسر

تداوم گندزدایی معابر شهری آستارا

آپدیت اندروید 10 برای نوکیا 3.2 عرضه شد

کشور برای شرایط پساکرونا آماده نیست

پرستاران، قربانیانِ بیمارستان‌های خصوصی

عمر آسیب‌های «تلگرام» چه زمانی به سر می‌آید؟

آیا کرونا در تابستان از میان خواهد رفت؟

کرونا، انگلیس خبیث را رسواتر از گذشته کرد

ربات‌ها در خدمت بیمارستان‌های تایلند

چیپست Kirin 985 سریع‌تر از Kirin 990

ال‌ جی گوشی‌های هوشمند جانشین سری G را معرفی می‌کند

قیمت انواع لپ تاپ در بازار

ماموریت غیرممکن فاصله‌گذاری اجتماعی!

دولت در خط پایان تصدی‌گری؟

دولت «هشدارهای کرونایی» را جدی نمی‌گیرد

بازگشت 135 هزار پرنده مهاجر از گیلان

راه روستایی کانرود و دربند آستارا همچنان مسدود است

چگونه ویدئوهای اینستاگرام را دانلود کنیم؟

ربات ها, سربازان خط مقدم نبرد با ویروس کرونا در بیمارستان‌های تایلند

دستاوردهای کرونا

موسم بازگشت 135 هزار پرنده مهاجر از گیلان

سامسونگ گلکسی فولد 2 را با قیمت کمتری وارد بازار می‌کند

انجام 720 مورد بازرسی از اصناف در گیلان/ 221 واحد پلمب شدند

بهداشت اطلاعات در بحران

دیواره رودخانه مرداب آستارا مقاوم‌سازی شد

تولید تراشه 3 نانومتری سامسونگ به تأخیر افتاد

عرضه‌ی سه بازی دیگر از سری Modern Warfare

پایان پشتیبانی سامسونگ از خانواده پرچمدار قدیمی‌اش

پیام تبریک مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش به مناسبت فرا رسیدن نیمه شعبان

جهش تولید در مناطق آزاد با تکمیل زنجیره تولید

سرمقاله دنیای اقتصاد/ کرونا و اقتصاد آزاد

سرمقاله سیاست روز/ کرونا دشمن است، مدارا جواب نمی‌دهد

سرمقاله جوان/ تشکر کردید معذرت‌خواهی هم بکنید!

رهاسازی 81 میلیون متر مکعب آب برای آماده سازی شالیزارهای گیلان

شایعات از عرضه گوشی با دوربین 192مگاپیکسلی خبر می دهند

مدیرعامل توییتر یک چهارم ثروتش را به مقابله با کرونا اختصاص داد

به‌روزرسانی ماهانه گوگل پیکسل 4 عرضه شد

سرمقاله کیهان/ ای شبروان را مشعله!

سرمقاله خراسان/ سیاه و سپید عرضه های میلیاردی سهام دولتی

سرمقاله وطن امروز/ این روزها چگونه شور مذهبی را حفظ کنیم

سرمقاله شرق/ سال دشوار 99 و ضربه کرونا‌

سرمقاله رسالت/ نگاهی کن ای عزیز

سرمقاله ایران/ دوگانه جعلی؛ اقتصاد یا کرونا؟

سرمقاله اعتماد/ مسابقه کرونا با الکل و...

بهره برداری از مجهزترین آزمایشگاه تشخیص پزشکی در بیمارستان رازی

سونی از کنترلر پلی استیشن 5 رسما رونمایی کرد