نسیم گیلان - مهر / بازار آب یزد به یکی از ابزارهای اقتصادی مدیریت مصرف تبدیل شده است، سازوکاری که با ایجاد انگیزه برای صرفه‌جویی، بخشی از آب را نیز برای حفاظت از آبخوان‌ها ذخیره می‌کند.
محدثه میرجلیلی؛ محدودیت منابع آب زیرزمینی و تداوم خشکسالی، مدیریت مصرف را به یکی از اولویت‌های اصلی استان یزد تبدیل کرده است. در این شرایط، بازار آب به‌عنوان راهکاری اقتصادی و مشارکت‌محور، امکان مبادله رسمی آب صرفه‌جویی‌شده میان بهره‌برداران را فراهم کرده است.
این سازوکار تلاش می‌کند میان منافع اقتصادی کشاورزان و ضرورت حفاظت از منابع زیرزمینی پیوند برقرار کند؛ به‌گونه‌ای که بهره‌بردار با کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری، امکان واگذاری بخشی از سهم آب خود را داشته باشد و در مقابل، بخشی از آب صرفه‌جویی‌شده برای آبخوان‌ها حفظ شود.
رشد پنج‌برابری مبادلات بازار آب یزد
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد، با اشاره به روند اجرای این طرح اظهار کرد: بازار آب استان پس از چند سال مطالعه و تدوین ضوابط، در سال ۱۴۰۳ به‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد و در نخستین سال حدود ۳۰ هزار مترمکعب آب در آن مبادله شد.
جواد محجوبی افزود: حجم مبادلات ثبت و نهایی‌شده در سال ۱۴۰۴ به ۱۴۴ هزار و ۴۲۰ مترمکعب رسید که در مقایسه با سال قبل، رشد حدود پنج‌برابری داشته است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد با اشاره به آثار این مبادلات بر منابع زیرزمینی بیان کرد: طی سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، در مجموع ۲۵ هزار و ۳۶۶ مترمکعب آب به نفع آبخوان‌ها ذخیره شده است.
محجوبی گفت: این آمار نشان می‌دهد بازار آب از مرحله آغاز فعالیت عبور کرده و به‌تدریج در حال گسترش است؛ با این حال، میزان اثرگذاری آن بر وضعیت منابع زیرزمینی به استمرار صرفه‌جویی واقعی و رعایت ضوابط برداشت وابسته است.
صرفه‌جویی به درآمد کشاورز تبدیل می‌شود
معاون برنامه‌ریزی شرکت آب منطقه‌ای یزد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر یکی از اهداف بازار آب، ایجاد انگیزه اقتصادی برای کاهش مصرف است. در این سازوکار، بهره‌بردار می‌تواند با اصلاح روش‌های آبیاری و افزایش بهره‌وری، بخشی از آب صرفه‌جویی‌شده را در چارچوب مقررات به متقاضیان واگذار کند.
محمد راسترو، با تشریح نحوه انجام مبادلات اظهار کرد: انتقال آب در بازار از طریق جابه‌جایی شارژ آب از چاه فروشنده به چاه خریدار انجام می‌شود و بر اساس ضوابط، حداقل ۱۰ درصد از آب صرفه‌جویی‌شده در هر معامله برای آبخوان حفظ خواهد شد.
وی افزود: کیفیت آب نیز در معاملات مورد توجه قرار می‌گیرد و بر اساس کیفیت منابع، ضرایب مربوط اعمال می‌شود.
معاون برنامه‌ریزی شرکت آب منطقه‌ای یزد ادامه داد: درآمد حاصل از فروش آب می‌تواند برای مکانیزه‌کردن مزارع، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، اجرای روش‌های آبیاری قطره‌ای و تحت فشار و تغییر الگوی کشت به سمت محصولات کم‌آب‌بر و دارای ارزش اقتصادی بیشتر هزینه شود.
راسترو خاطرنشان کرد: بر این اساس، بازار آب در صورت اجرای صحیح می‌تواند به کشاورز برای افزایش بهره‌وری و تأمین منابع مالی مورد نیاز مزرعه کمک کند و هم‌زمان بخشی از منابع آب را از چرخه مصرف خارج و برای حفاظت از آبخوان‌ها حفظ کند.